وداع با ماه رمضان از دیدگاه امام سجاد علیه السلام
(45) و كان مِن دعائِه عليهالسلام فى وَداعِ شهرِ رَمضان
«دعادر وداع ماه مبارك رمضان»
اَللَّهُمَّ يا مَنْ لايَرْغَبُ فِىالْجَزآءِ،
اى خدايى كه در برابر احسان به بندگان پاداش نخواهى،
وَ يا مَنْ لايَنْدَمُ عَلَى الْعَطآءِ،
و از عطا و بخشش پشيمان نمىگردى،
وَ يا مَنْ لايُكافِئُ عَبْدَهُ عَلَىالسَّوآءِ، مِنَّتُكَ ابْتِدآءٌ،
اى كسى كه مزد بنده خود را بيش از عمل او مىدهى، نعمتت بى استحقاق به بندگان رسد،
وَعَفْوُكَ تَفَضُّلٌ،
و عفوت تفضل،
وَ عُقُوبَتُكَ عَدْلٌ،
و مجازاتت عدالت،
وَ قَضآؤُكَ خِيَرَةٌ.
و قضايت عين خير است.
اِنْ اَعْطَيْتَ لَمْ تَشُبْ عَطآئَكَ بِمَنٍّ،
اگر بخشش كنى عطايت را به منّت آلوده نكنى،
وَ اِنْ مَنَعْتَ لَمْ يَكُنْ مَنْعُكَ تَعَدِّياً،
و اگر عنايت نكنى از باب ستم نيست،
تَشْكُرُ مَنْ شَكَرَكَ وَ اَنْتَ اَلْهَمْتَهُ شُكْرَكَ،
آنكه تو را شكر كند شكرش كنى، در صورتى كه خودت آن شكر را به او الهام فرمودى،
وَ تُكافِئُ مَنْ حَمِدَكَ وَ اَنْتَ عَلَّمْتَهُ حَمْدَكَ،
و هر كه تو را بستايد پاداشش مىدهى در حالى كه آن ستايش را خودت به او تعليمكردى،
تَسْتُرُ عَلى مَنْ لَوْ شِئْتَ فَضَحْتَهُ،
پرده مىپوشى بر آن كه اگر مىخواستى رسوايش مىكردى،
وَ تَجُودُ عَلى مَنْ لَوْ شِئْتَ مَنَعْتَهُ،
و جود و كرم كنى بر آن كه اگر مىخواستى از وى دريغ مىكردى،
وَ كِلاهُما اَهْلٌ مِنْكَ لِلْفَضيحَةِ وَ الْمَنْعِ،
در صورتى كه هر دو مستحق رسوايى و دريغ تو اند،
غَيْرَ اَنَّكَ بَنَيْتَ اَفْعالَكَ عَلَى التَّفَضُّلِ،
امّا تو تمام امورت را براساس تفضل بنا نهادهاى،
وَ اَجْرَيْتَ قُدْرَتَكَ عَلَى التَّجاوُزِ،
و قدرتت را بر آئين گذشت مقرّر كردهاى،
وَ تَلَقَّيْتَ مَنْ عَصاكَ بِالْحِلْمِ،
و با آن كه با تو به مخالفت برخاسته با بردبارى روبرو مىشوى،
وَ اَمْهَلْتَ مَنْ قَصَدَ لِنَفْسِهِ بِالظُّلْمِ،
و به آن كه در حق خويش ستم كرده مهلت مىدهى،
تَسْتَنْظِرُهُمْ بِاَناتِكَ اِلَى الْاِنابَةِ،
با صبر و بردبارى خود مهلتشان مىدهى تا به حضرتت بازگردند،
وَ تَتْرُكُ مُعاجَلَتَهُمْ اِلَى التَّوْبَةِ،
و در مؤاخذه عاصيان شتاب نمىكنى تا به توبه موفق شوند،
لِكَيْلا يَهْلِكَ عَلَيْكَ هالِكُهُمْ،
تا هلاك شونده آنان بدون رضاى تو هلاك نشود،
وَ لايَشْقى بِنِعْمَتِكَ شَقِيُّهُمْ اِلاّ عَنْ طُولِ الْاِعْذارِ اِلَيْهِ،
و تيرهبختشان به نعمتت بدبخت نگردد مگر پس از قطع بهانه
وَ بَعْدَ تَرادُفِ الْحُجَّةِ عَلَيْهِ،
و بعد از اتمام حجت همه جانبه بر او،
كَرَماً مِنْ عَفْوِكَ يا كَريمُ،
و اين همه بزرگوارى و آقايى از عفو و گذشت توست اى بزرگوار،
وَ عآئِدَةً مِنْ عَطْفِكَ يا حَليمُ.
و بهرهاى است از محبتت اى بردبار.
اَنْتَ الَّذى فَتَحْتَ لِعِبادِكَ باباً اِلى عَفْوِكَ،
تويى كه بر بندگانت درى به سوى بخشش خود باز كردهاى،
وَ سَمَّيْتَهُ التَّوْبَةَ،
و آن را باب توبه ناميدهاى،
وَ جَعَلْتَ عَلى ذلِكَ الْبابِ دَليلاً مِنْ وَحْيِكَ،
و بر آن درِ گشوده راهنمايى از وحى خود قرار دادهاى،
لِئَلاَّيَضِلُّواعَنْهُ،
تا آن را گم نكنند،
فَقُلْتَ -تَبارَكَ اسْمُكَ -:
پس خود - كه نامت والا و مبارك است - فرمودى:
«تُوبُوا اِلَىاللَّهِ تَوْبَةً نَصُوحاً
«به سوى خدا توبه خالص و بىپيرايه آوريد،
عَسى رَبُّكُمْ اَنْ يُكَفِّرَ عَنْكُمْ سَيِّئاتِكُمْ
باشد كه پروردگارتان گناهان شما را محو كند،
وَ يَدْخِلَكُمْ جَنّاتٍ تَجْرى مِنْ تَحْتِهَاالْاَنْهارُ،
و شما را داخل بهشتهايى نمايد كه نهرها از زير آن روان است،
يَوْمَ لا يُخْزِى اللَّهُ النَّبِىَّ وَ الَّذينَ امَنُوا مَعَهُ،
در آن روزى كه خداوند پيامبر خود و آنان را كه به او ايمان آوردند خوار وذليل نمىكند،
نُورُهُمْ يَسْعى بَيْنَ اَيْديهِمْ وَ بِاَيْمانِهِمْ يَقُولُونَ:
درحالىكه نورشان پيشرويشان و از جانب راستشان روان است مىگويند:
رَبَّنا اَتْمِمْ لَنا نُورَنا،
خداوندا نورمان را كامل كن،
وَ اغْفِرْ لَنا،
و ما را مورد مغفرت قرار ده،
اِنَّكَ عَلى كُلِّ شَىْءٍ قَديرٌ.»
كه تو بر هر چيز توانايى.»
فَما عُذْرُ مَنْ اَغْفَلَ دُخُولَ ذلِكَ الْمَنْزِلِ بَعْدَ فَتْحِ الْبابِ وَ اِقامَةِ الدَّليلِ؟
پس عذر كسى كه از ورود به آن خانه غفلت كند پس از گشوده شدن در و بهپا داشتن راهنما چه خواهد بود؟
وَ اَنْتَ الَّذى زِدْتَ فِى السَّوْمِ عَلى نَفْسِكَ لِعِبادِكَ،
و تويى كه در معامله با بندگانت بر عطاى خود افزودهاى،
تُريدُ رِبْحَهُمْ فى مُتاجَرَتِهِمْ لَكَ،
تا در اين تجارتشان از عنايت تو سود برند،
وَ فَوْزَهُمْ بِالْوِفادَةِ عَلَيْكَ،
و در حركت كردن به جانب تو كامياب گردند،
وَ الزِّيادَةِ مِنْكَ،
و از حضرتت بهرهاى افزون دريافت نمايند،
فَقُلْتَ تَبارَكَ اسْمُكَ وَ تَعالَيْتَ:
به همين خاطر، تو خود - كه نامت مبارك است و بس والايى – فرمودى:
«مَنْ جآءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ اَمْثالِها،
«هر كس كه يك كار نيك كند ده برابر آن پاداش دارد،
وَ مَنْ جآءَ بِالسَّيِّئَةِ فَلا يُجْزى اِلاَّ مِثْلَها»،
و هر كس يك كار بد كند جز به مانند كارش عقوبت نبيند»،
وَ قُلْتَ: «مَثَلُ الَّذينَ يُنْفِقُونَ اَمْوالَهُمْ فى سَبيلِاللَّهِ
و نيز فرمودى: «مثل آنان كه اموالشان را در راه خدا انفاق مىكنند
كَمَثَلِ حَبَّةٍ اَنْبَتَتْ سَبْعَ سَنابِلَ فى كُلِّ سُنْبُلَةٍ مِائَةُ حَبَّةٍ،
مانند دانهاى است كه هفت خوشه رويانده، در هر خوشه صد دانه باشد،
وَ اللَّهُ يُضاعِفُ لِمَنْ يَشآءُ»،
و خداوند براى هر كه بخواهد آن را چند برابر كند»،
وَ قُلْتَ: «مَنْ ذَاالَّذى يُقْرِضُ اللَّهَ قَرْضاً حَسَناً فَيُضاعِفَهُ لَهُ اَضْعافاً كَثيرَةً»،
و فرمودى: «كيست آن كه به خداوند قرض الحسنه دهد تا خدا آن را چندين برابر سازد؟»
وَ ما اَنْزَلَتْ مِنْ نَظآئِرِهِنَّ فِى الْقُرْانِ مِنْ تَضاعيفِ الْحَسَناتِ.
و امثال و نظائر اين وعدهها كه در قرآن درباره چند برابر كردن كارهاى نيك فرو فرستادهاى.
وَ اَنْتَ الَّذى دَلَلْتَهُمْ بِقَوْلِكَ مِنْ غَيْبِكَ،
و تويى آن خداوندى كه با گفتار از غيب خود
وَ تَرْغيبِكَ الَّذىفيهِ حَظُّهُمْ عَلى ما لَوْ سَتَرْتَهُ عَنْهُمْ لَمْ تُدْرِكْهُ اَبْصارُهُمْ،
و به سبب ترغيبت كه در برگيرنده سود ايشان است آنان را به چيزى راهنمايى فرمودى كه اگر از آنان مىپوشاندى ديدگانشان درك نمىكرد،
وَ لَمْ تَعِهِ اَسْماعُهُمْ،
و گوشهاشان فرانمىگرفت،
وَ لَمْتَلْحَقْهُ اَوْهامُهُمْ،
و فكرشان به آن نمىرسيد،
فَقُلْتَ«:اذْكُرُونى اَذْكُرْكُمْ،
چرا كه فرمودى: «مرا ياد كنيد تا شما را ياد كنم،
وَاشْكُرُوا لى وَ لاتَكْفُرُونِ»،
و مرا سپاس آوريد و كفران نورزيد»،
وَ قُلْتَ: «لَئِنْ شَكَرْتُمْ لَأزيدَنَّكُمْ
و فرمودى: «هرآينه اگر شكر آريد شما را افزونى دهم،
وَ لَئِنْكَفَرْتُمْ اِنَّ عَذابى لَشَديدٌ»،
و اگر ناسپاسى كنيد همانا عذاب من شديد است»،
وَ قُلْتَ:«اُدْعُونى اَسْتَجِبْ لَكُمْ،
و فرمودى:«مرا بخوانيد تا شما را اجابت كنم،
اِنَّ الَّذينَ يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبادَتى
آنان كه از عبادت من (دعا كردن) تكبّر ورزند
سَيَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ داخِرينَ».
به زودى خوار و ذليل وارد جهنم مىشوند».
فَسَمَّيْتَ دُعآئَكَ عِبادَةً،
پس نيايش و دعا را عبادت،
وَ تَرْكَهُ اسْتِكْباراً،
و تركش را كبر و خودخواهى ناميدى،
وَ تَوَعَّدْتَ عَلى تَرْكِهِ دُخُولَ جَهَنَّمَ داخِرينَ.
و بر ترك دعا به دخول دوزخ با ذلت و خوارى تهديد فرمودى.
فَذَكَرُوكَ بِمَنِّكَ،
بدين سبب بندگان واقعى به نعمتت تو را ياد كردند،
وَ شَكَرُوكَ بِفَضْلِكَ،
و به بخششت شكر آوردند،
وَ دَعَوْكَ بِاَمْرِكَ،
و به فرمانت به دعا برخاستند،
وَ تَصَدَّقُوا لَكَ طَلَباً لِمَزيدِكَ،
و به خاطر گرفتن عطاى افزونت صدقه دادند،
وَ فيها كانَتْ نَجاتُهُمْ مِنْ غَضَبِكَ،
و تنها راه آزادى آنان از خشم تو،
وَ فَوْزُهُمْ بِرِضاكَ.
و دستيابى به رضاى حضرتت در آن بود.
وَ لَوْ دَلَّ مَخْلُوقٌ مَخْلُوقاً مِنْ نَفْسِهِ عَلى مِثْلِالَّذى دَلَلْتَعَلَيْهِ عِبادَكَ مِنْكَ كانَ مَوْصُوفاً بِالْاِحْسانِ،
و اگر مخلوقى مخلوق ديگر را از سوى خود به مثل آنكه حضرت تو بندگانت را از سوى خود راهنمايى نمودى هدايت مىكرد موصوف به احسان،
وَ مَنْعُوتاً بِالْاِمْتِنانِ،
و موصوف به امتنان و بخشش بود،
وَ مَحْمُوداً بِكُلِّ لِسانٍ،
و به هر زبانى مورد ستايش قرار مىگرفت،
فَلَكَ الْحَمْدُ ما وُجِدَ فى حَمْدِكَ مَذْهَبٌ،
پس سپاس توراست تا آنجا كه در سپاس تو راهى وجود داشته باشد،
وَ ما بَقِىَ لِلْحَمْدِ لَفْظٌ تُحْمَدُ بِهِ،
و تا آنجا كه براى سپاس كلمهاى كه تو به آن ستوده شوى،
وَ مَعْنىً يَنْصَرِفُ اِلَيْهِ.
و معنايى كه به سپاس منصرف گردد باقى باشد.
يا مَنْ تَحَمَّدَ اِلى عِبادِهِ بِالْاِحْسانِ وَ الْفَضْلِ،
اى كسى كه با احسان و فضلت بندگان را به سپاس فراخواندهاى،
وَ غَمَرَهُمْ بِالْمَنِّ وَ الطَّوْلِ،
و آنان را غرق عطا و بخشش خود نمودهاى،
ما اَفْشى فينا نِعْمَتَكَ!
چه آشكار و پخش است نعمت تو در ما!
وَ اَسْبَغَ عَلَيْنا مِنَّتَكَ!
و چه فراوان است عطايت برما!
وَ اَخَصَّنا بِبِرِّكَ!
و چه مخصوص است نيكى تو به ما!
هَدَيْتَنا لِدينِكَ الَّذِى اصْطَفَيْتَ،
ما را به دين برگزيدهات راه نمودى،
وَ مِلَّتِكَ الَّتِى ارْتَضَيْتَ،
و به آئين پسنديدهات رهنمون شدى،
وَ سَبيلِكَالَّذى سَهَّلْتَ،
و سالك راهى فرمودى كه آن را هموار كردى،
وَبَصَّرْتَنَا الزُّلْفَةَ لَدَيْكَ،
و ما را به راه تقرب به پيشگاهت،
وَالْوُصُولَ اِلى كَرامَتِكَ.
و وصول به كرامتت بينايى دادى.
اَللَّهُمَّ وَ اَنْتَ جَعَلْتَ مِنْ صَفايا تِلْكَ الْوَظآئِفِ، وَ خَصآئِصِ تِلْكَ الْفُرُوضِ
خداوندا تو از خالصترين آن وظايف، و برگزيدهترين آن فرائض،
شَهْرَ رَمَضانَ الَّذِى اخْتَصَصْتَهُ مِنْ سآئِرِ الشُّهُورِ،
ماه رمضان را قرار دادى كه آن را از ميان ساير ماهها برگزيدى،
وَ تَخَيَّرْتَهُ مِنْ جَميعِ الْاَزْمِنَةِ وَ الدُّهُورِ،
و از ميان همه زمانها و عصرها اختيار كردى،
وَ اثَرْتَهُ عَلى كُلِّ اَوْقاتِ السَّنَةِ بِما اَنْزَلْتَ فيهِ مِنَ الْقُرْانِ وَ النُّورِ،
و بر تمام اوقات سال ترجيح دادى، به خاطر آنكه در آن قرآن و نور نازل نمودى،
وَ ضاعَفْتَ فيهِ مِنَ الْايمانِ،
و ايمان را در اين ماه چند برابر ساختى،
وَ فَرَضْتَ فيهِ مِنَ الصِّيامِ،
و روزه گرفتن را در آن واجب فرمودى،
وَ رَغَّبْتَ فيهِ مِنَ الْقِيامِ،
و به شب زندهدارى در آن ترغيب كردى،
وَ اَجْلَلْتَ فيهِ مِنْ لَيْلَةِ القَدْرِ الَّتى هِىَ خَيْرٌ مِنْ اَلْفِ شَهْرٍ،
و شب قدر را در آن كه از هزار شب با ارزشتر است بزرگ داشتى،
ثُمَّ اثَرْتَنا بِهِ عَلى سآئِرِ الْاُمَمِ،
پس ما را محض اين ماه بر ساير امم برترى دادى،
وَ اصْطَفَيْتَنا بِفَضْلِهِ دُونَ اَهْلِ الْمِلَلِ،
و در پرتو فضل آن ما را از ميان همه ملتها برگزيدى،
فَصُمْنا بِاَمْرِكَ نَهارَهُ،
پس به فرمانت روزش را روزه گرفتيم،
وَ قُمْنا بِعَوْنِكَ لَيْلَهُ،
و در شبش به كمك تو به عبادت برخاستيم،
مُتَعَرِّضينَ بِصِيامِهِ وَ قِيامِهِ لِما عَرَّضْتَنا لَهُ مِنْ رَحْمَتِكَ،
و به وسيله روزه و نمازش طالب رحمتى كه براى ما مهيّا فرمودى شديم،
وَ تَسَبَّبْنا اِلَيْهِ مِنْ مَثُوبَتِكَ،
و آن را وسيله رسيدن به ثواب تو قرار داديم،
وَ اَنْتَ الْمَلىءُ بِما رُغِبَ فيهِ اِلَيْكَ،
و تو بر آنچه بندگانت بدان رغبت دارند قادرى،
الْجَوادُ بِما سُئِلْتَ مِنْ فَضْلِكَ،
و آنچه را كه از احسانت خواسته شود بخشندهاى،
الْقَريبُ اِلى مَنْ حاوَلَ قُرْبَكَ.
و به آن كه جهت رسيدن به قرب تو بكوشد نزديكى.
وَ قَدْ اَقامَ فينا هذَا الشَّهْرُ مُقامَ حَمْدٍ،
و همانا اين ماه در نزد ما ستوده زيست،
وَ صَحِبَنا صُحْبَةَ مَبْرُورٍ،
و با ما همنشينى پسنديده بود،
وَ اَرْبَحَنا اَفْضَلَ اَرْباحِ الْعالَمينَ،
و برترين منفعت جهانيان را براى ما به ارمغان آورد،
ثُمَّ قَدْ فارَقَنا عِنْدَ تَمامِ وَقْتِهِ،
پس به هنگام پايان گرفتن وقت،
وَانْقِطاعِ مُدَّتِهِ،
و سرآمدن مدت،
وَ وَفآءِ عَدَدِهِ،
و كامل شدن روزهايش از ما جدا شد،
فَنَحْنُ مُوَدِّعُوهُ وِداعَ مَنْ عَزَّ فِراقُهُ عَلَيْنا،
اينك آن را وداع مىگوئيم وداع كسى كه هجرانش بر ما غمانگيز است،
وَ غَمَّنا وَ اَوْحَشَنَا انْصِرافُهُ عَنّا،
و روى گرداندنش ما را به اندوه و وحشت دچار كرده،
وَ لَزِمَنا لَهُ الذِّمامُ - الْمَحْفُوظُ،
و بر عهده ما پيمان ناگسستنى،
وَ الْحُرْمَةُ الْمَرْعِيَّةُ،
و حرمت در خور توجه،
وَ الْحَقُّ الْمَقْضِىُّ،
و حق لازم دارد،
فَنَحْنُ قآئِلُونَ:
به اين خاطر مىگوئيم:
اَلسَّلامُ عَلَيْكَ يا شَهْرَ اللَّهِ الْاَكْبَرَ،
سلام بر تو اى بزرگترين ماه خدا،
وَ يا عيدَ اَوْلِيآئِهِ.
و اى عيد عاشقان حق.
اَلسَّلامُ عَلَيْكَ يا اَكْرَمَ مَصْحُوبٍ مِنَ الْاَوْقاتِ،
سلام بر تو اى كريمترين همنشين از ميان اوقات،
وَ يا خَيْرَ شَهْرٍ فِى الْاَيّامِ وَ السّاعاتِ.
و اى بهترين ماه در روزها و ساعات.
اَلسَّلامُ عَلَيْكَ مِنْ شَهرٍ قَرُبَتْ فيهِ الْامالُ،
سلام بر تو اى ماهى كه در طىّ تو برآورده شدن آمال نزديك گشته،
وَ نُشِرَتْ فيهِ الْاَعْمالُ.
و اعمال در آن پخش و فراوان است.
اَلسَّلامُ عَلَيْكَ مِنْ قَرينٍ جَلَّ قَدْرُهُ مَوْجُوداً،
سلام بر تو اى همنفسى كه قدر و منزلتت بزرگ،
وَ اَفْجَعَ فَقْدُهُ مَفْقُوداً،
و فقدانت بسيار دردناك است،
وَ مَرْجُوٍّ الَمَ فِراقُهُ.
و اى مايه اميدى كه دوريت رنجآور است.
اَلسَّلامُ عَلَيْكَ مِنْ اَليفٍ انَسَ مُقْبِلاً فَسَرَّ،
سلام بر تو اى همدمى كه چون رو كنى ما را مونس شاد كنندهاى،
وَ اَوْحَشَ مُنْقَضِياً فَمَضَّ.
و چون سپرى شوى وحشتآور و دردناكى.
اَلسَّلامُ عَلَيْكَ مِنْ مُجاوِرٍ رَقَّتْ فيهِ الْقُلُوبُ،
سلام بر تو اى همسايهاى كه دلها نزد تو نرم شد،
وَ قَلَّتْ فيهِ الذُّنُوبُ.
و گناهان در تو نقصان گرفت.
اَلسَّلامُ عَلَيْكَ مِنْ ناصِرٍ اَعانَ عَلَى الشَّيْطانِ،
سلام بر تو اى ياورى كه ما را در مبارزه با شيطان يارى دادى،
وَ صاحِبٍ سَهَّلَ سُبُلَ الْاِحْسانِ.
و اى مصاحبى كه راههاى احسان را هموار و آسان ساختى.
اَلسَّلامُ عَلَيْكَ ما اَكْثَرَ عُتَقآءَ اللَّهِ فيكَ،
سلام بر تو كه چه بسيارند آزاد شدگان حضرت حق در تو،
وَ ما اَسْعَدَ مَنْ رَعى حُرْمَتَكَ بِكَ!
و چه سعادتمند است كسى كه حرمتت را به واسطه خودت رعايت نمود!
اَلسَّلامُ عَلَيْكَ ما كانَ اَمْحاكَ لِلذُّنُوبِ،
سلام بر تو كه چه بسيار گناهان را از پرونده ما زدودى،
وَ اَسْتَرَكَ لِأَنْواعِ الْعُيُوبِ!
و چه عيبها كه بر ما پوشاندى!
اَلسَّلامُ عَلَيْكَ ما كانَ اَطْوَلَكَ عَلَى الْمُجْرِمينَ،
سلام بر تو كه زمانت بر گنهكاران چه طولانى بود،
وَ اَهْيَبَكَ فى صُدُورِ الْمُؤْمِنينَ!
و در دل مؤمنان چه هيبتى داشتى!
اَلسَّلامُ عَلَيْكَ مِنْ شَهْرٍ لاتُنافِسُهُ الْاَيّامُ.
سلام بر تو اى ماهى كه هيچ زمانى با تو پهلو نزند.
اَلسَّلامُ عَلَيْكَ مِنْ شَهْرٍ هُوَ مِنْ كُلِّ اَمْرٍ سَلامٌ.
سلام بر تو اى ماهى كه از هر نظر مايه سلامتى.
اَلسَّلامُ عَلَيْكَ غَيْرَ كَريهِ الْمُصاحَبَةِ وَ لا ذَميمِ الْمُلابَسَةِ.
سلام بر تو كه مصاحبتت ناپسند و معاشرتت نكوهيده نيست.
اَلسَّلامُ عَلَيْكَ كَما وَفَدْتَ عَلَيْنا بِالْبَرَكاتِ،
سلام بر تو همچنان كه با بركات بر ما وارد شدى،
وَ غَسَلْتَ عَنّا دَنَسَ الْخَطيئاتِ.
و ناپاكى معاصى را از پرونده ما شستى.
اَلسَّلامُ عَلَيْكَ غَيْرَ مُوَدَّعٍ بَرَماً،
سلام بر تو كه وداع با تو نه از باب خستگى،
وَ لا مَتْرُوكٍ صِيامُهُ سَاَماً.
و فراغت از روزهات نه به خاطر ملالت است.
اَلسَّلامُ عَلَيْكَ مِنْ مَطْلُوبٍ قَبْلَ وَقْتِهِ،
سلام بر تو كه قبل از آمدنت در آرزويت بسر مىبرديم،
وَ مَحْزُونٍ عَلَيْهِ قَبْلَ فَوْتِهِ.
و پيش از رفتنت بر هجرانت محزونيم.
اَلسَّلامُ عَلَيْكَ كَمْ مِنْ سُوءٍ صُرِفَ بِكَ عَنّا،
سلام بر تو كه چه بدىها كه به سبب تو از جانب ما گشته،
وَ كَمْ مِنْ خَيْرٍ اُفيضَ بِكَ عَلَيْنا.
و چه خوبيها كه از بركت تو به سوى ما سرازير شده!
اَلسَّلامُ عَلَيْكَ وَ عَلى لَيْلَةِ الْقَدْرِ الَّتى هِىَ خَيْرٌ مِنْ اَلْفِ شَهْرٍ.
سلام بر تو و بر شب قدرى كه از هزار ماه بهتر است.
اَلسَّلامُ عَلَيْكَ ما كانَ اَحْرَصَنا بِالْاَمْسِ عَلَيْكَ،
سلام بر تو كه ديروز چه سخت بر تو دل بسته بوديم،
وَ اَشَدَّ شَوْقَنا غَداً اِلَيْكَ!
و فردا چه بسيار شائق تو مىشويم!
اَلسَّلامُ عَلَيْكَ وَ عَلى فَضْلِكَ الَّذى حُرِمْناهُ،
سلام بر تو و بر فضيلت تو كه از آن محروم گشتيم،
وَ عَلَى ماضٍ مِنْ بَرَكاتِكَ سُلِبْناهُ.
و بر بركات گذشتهات كه از دست ما گرفته شد.
اَللَّهُمَّ اِنَّا اَهْلُ هذَا الشَّهْرِ الَّذى شَرَّفْتَنا بِهِ،
بارالها ما اهل اين ماهيم كه ما را به آن شرافت بخشيدى،
وَ وَفَّقْتَنا بِمَنِّكَ لَهُ حينَ جَهِلَ الْاَشْقِيآءُ وَقْتَهُ،
و توفيق ادراكش را به ما عنايت فرمودى آنگاه كه تيرهبختان وقتش را نشناختند،
وَ حُرِمُوا لِشِقآئِهِمْ فَضْلَهُ.
و از بخت بدشان از فضلش محروم شدند.
اَنْتَ وَلِىُّ ما اثَرْتَنا بِهِ مِنْ مَعْرِفَتِهِ،
تويى سرپرست آنچه از معرفتش كه ما را بدان برترى دادى،
وَ هَدَيْتَنا لَهُ مِنْ سُنَّتِهِ،
و آنچه از سنّتش كه ما را بدان رهنمون شدى،
وَ قَدْ تَوَلَّيْنا بِتَوْفيقِكَ صِيامَهُ وَقِيامَهُ عَلى تَقْصيرٍ،
و ما به توفيق تو به روزه و نماز آن برخاستيم همراه با تقصير،
وَاَدَّيْنا فيهِ قَليلاً مِنْ كَثيرٍ.
و در آن اندكى از بسيار را بجا آورديم.
اَللَّهُمَّ فَلَكَ الْحَمْدُ اِقْراراً بِالْاِسآئَةِ،
خداوندا پس تو را سپاس همراه با اقرار به بديهامان،
وَ اعْتِرافاً بِالْاِضاعَةِ،
و اعتراف به سهلانگاريمان،
وَ لَكَ مِنْ قُلُوبِنا عَقْدُ النَّدَمِ،
در حالى كه در قلوبمان ندامت قطعى،
وَ مِنْ اَلْسِنَتِنا صِدْقُ الْاِعْتِذارِ،
و بر زبانمان عذر صادقانه داريم،
فَاْجُرْنا عَلى ما اَصابَنا فيهِ مِنَ التَّفْريطِ اَجْراً نَسْتَدْرِكُ بِهِ الْفَضْلَ الْمَرْغُوبَ فيهِ،
پس ما را با توجه به اعتراف به تقصيرى كه در اين ماه داشتيم مزدى عنايت كن كه تدارك كننده فضيلتهاى دلخواهمان،
وَ نَعْتاضُ بِهِ مِنْ اَنْواعِ الذُّخْرِ الْمَحْرُوصِ عَلَيْهِ،
و جايگزين ذخيرههايى كه مورد علاقه ماست باشد،
وَ اَوْجِبْ لَنا عُذْرَكَ عَلى ما قَصَّرْنا فيهِ مِنْ حَقِّكَ،
و عذر ما را در كوتاهى از اداى حقّت قبول كن،
وَ ابْلُغْ بِاَعْمارِنا ما بَيْنَ اَيْدينا مِنْ شَهْرِ رَمَضانَ الْمُقْبِلِ،
و آينده عمرمان را به ماه رمضان آينده كه در پيش داريم برسان،
فَاِذا بَلَّغْتَناهُ فَاَعِنّا عَلى تَناوُلِ ما اَنْتَ اَهْلُهُ مِنَ الْعِبادَةِ،
و چون ما را به آن رساندى ما را بر انجام عبادتى كه سزاوار توست يارى ده،
وَ اَدِّنا اِلَى الْقِيامِ بِما يَسْتَحِقَّهُ مِنَ الطّاعَةِ،
و به انجام طاعتى كه شايسته آن ماه است موفق دار،
وَ اَجْرِ لَنا مِنْ صالحِ الْعَمَلِ مايَكُونُ دَرَكاًلِحَقِّكَ فِىالشَّهْرَيْنِ مِنْشُهُورِ الدَّهْرِ.
و عمل صالحى را كه موجب تدارك حق تو در آن دو ماه از ماههاى زمان خواهد بود به دست ما جارى فرما.
اَللَّهُمَّ وَ ما اَلْمَمْنا بِهِ فى شَهْرِنا هذا مِنْ لَمَمٍ اَوْ اِثْمٍ،
خداوندا هر گناه كوچكى يا بزرگى كه در اين ماه به آن دست زديم،
اَوْ واقَعْنا فيهِ مِنْ ذَنْبٍ،
يا معصيتى كه به آن آلوده گشتيم،
وَ اكْتَسَبْنا فيهِ مِنْ خَطيئَةٍ،
يا خطايى كه مرتكب شديم،
عَلى تَعَمُّدٍ مِنَّا اَوْ عَلى نِسْيانٍ،
از روى عمد يا فراموشى،
ظَلَمْنا فيهِ اَنْفُسَنا،
كه در آن به خود ظلم كرده،
اَوِانْتَهَكْنا بِهِ حُرْمَةً مِنْ غَيْرِنا،
يا حرمت ديگرى را بدان دريده باشيم،
فَصَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَ الِهِ،
پس بر محمد و آلش درود فرست،
وَاسْتُرْنا بِسِتْرِكَ،
و ما را از همه آنها در پرده ستّارى حضرتت بپوشان،
وَ اعْفُ عَنّا بِعَفْوِكَ،
و به عفوت از ما بگذر،
وَ لاتَنْصِبْنا فيهِ لِاَعْيُنِ الشّامِتينَ،
و ما را در آن ماه شهره به پيش ديده شماتت كنندگان قرار مده،
وَ لاتَبْسُطْ عَلَيْنا فيهِ اَلْسُنَ الطّاعِنينَ،
و زبان طعنهزنندگان را بر ما باز مكن،
وَ اسْتَعْمِلْنا بِما يَكُونُ حِطَّةً وَ كَفّارَةً لِما اَنْكَرْتَ مِنّا فيهِ،
و ما را به كارى بدار كه سبب فرونهادن گناهان و پوشاندن آن چيزى شود كه در آن ماه بر ما نمىپسندى،
بِرَاْفَتِكَ الَّتى لاتَنْفَدُ،
به مهربانيت كه پايان ندارد،
وَ فَضْلِكَ الَّذى لايَنْقُصُ.
و احسانت كه كاستى نمىپذيرد.
اَللَّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَ الِهِ،
خداوندا بر محمد و آلش درود فرست،
وَ اجْبُرْ مُصيبَتَنا بِشَهْرِنا،
و ضايعه دردآور از دست رفتن رمضانمان را جبران كن،
وَ بارِكْ لَنا فى يَوْمِ عيدِنا وَ فِطْرِنا،
و روز عيدمان و فطرمان را بر ما مبارك گردان،
وَاجْعَلْهُ مِنْ خَيْرِ يَوْمٍ مَرَّ عَلَيْنا،
و آن را از بهترين روزهايى قرار ده كه بر ما گذشته،
اَجْلَبِهِ لِعَفْوٍ،
كه بيشترين عفو را موجب،
وَ اَمْحاهُ لِذَنْبٍ،
و بيشترين معاصى را محو كننده باشد،
وَ اغْفِرْ لَنا ما خَفِىَ مِنْ ذُنُوبِنا وَ ما عَلَنَ.
و گناهان پنهان و آشكار ما را مورد مغفرت قرار ده.
اَللَّهُمَّ اسْلَخْنا بِانْسِلاخِ هذَا الشَّهْرِ مِنْ خَطايانا،
بارالها پايان يافتن اين ماه را پايان يافتن خطاهايمان قرار ده،
وَ اَخْرِجْنا بِخُرُوجِهِ مِنْ سَيِّئاتِنا،
و به دنبال خارج شدنش ما را از بديهامان خارج كن،
وَ اجْعَلْنا مِنْ اَسْعَدِ اَهْلِهِ بِهِ،
و ما را از سعادتمندترين اهل اين ماه به آن،
وَ اَجْزَلِهِمْ قِسْماً فيهِ،
و پرنصيبترين آنان در آن،
وَ اَوْفَرِهِمْ حَظّاً مِنْهُ.
و بهرهمندترين ايشان از خودت قرار ده.
اَللَّهُمَّ وَ مَنْ رَعى هذَا الشَّهْرَ حَقَّ رِعايَتِهِ،
بار الها هر كس كه اين ماه را آن طور كه بايسته است رعايت كرده،
وَ حَفِظَ حُرْمَتَهُ حَقَّ حِفْظِها،
و احترامش را آنچنان كه بايد حفظ نموده،
وَ قامَ بِحُدُودِهِ حَقَّ قِيامِها،
و حدودش را به بهترين صورت بپاداشته،
وَ اتَّقى ذُنوُبَهُ حَقَّ تُقاتِها،
و از گناهانش به نحو صحيح پرهيز كرده،
اَوْ تَقَرَّبَ اِلَيْكَ بِقُرْبَةٍ اَوْجَبَتْ رِضاكَ لَهُ،
يا به وسيله كار خير به تو تقرب جسته كه موجب خشنوديت از وى گشته،
وَ عَطَفَتْ رَحْمَتَكَ عَلَيْهِ،
و رحمتت را متوجه او نموده،
فَهَبْ لَنا مِثْلَهُ مِنْ وُجْدِكَ،
پس مانند آنچه به او بخشيدى از توانگرى خود به ما ببخش،
وَ اَعْطِنا اَضْعافَهُ مِنْ فَضْلِكَ،
و چندين برابر آن را از فضل خود به ما عطا فرما،
فَاِنَّ فَضْلَكَ لا يَغيضُ،
زيرا كه فضلت كاستى نگيرد،
وَ اِنَّ خَزآئِنَكَ لاتَنْقُصُ بَلْ تَفيضُ،
و خزائنت نقصان نپذيرد بلكه افزون مىشود،
وَ اِنَّ مَعادِنَ اِحْسانِكَ لاتَفْنى،
و معادن احسانت از بين نمىرود،
وَ اِنَّ عَطآءَكَ لَلْعَطآءُ الْمُهَنَّا.
و همانا عطاى تو گوارا عطايى است.
اَللَّهُمَّ صَلِّ عَلىمُحَمَّدٍ وَ الِهِ،
بارالها بر محمد و آلش درود فرست،
وَ اكْتُبْ لَنا مِثْلَ اُجُورِ مَنْ صامَهُ،
و همانند پاداش آنانكه تا روز رستاخيزاين ماه را روزه گرفتهاند،
اَوْ تَعَبَّدَ لَكَ فيهِ اِلى يَوْمِ الْقِيمَةِ.
يا به بندگى تو در آن اقدام كردهاند براى ما ثبت كن.
اَللَّهُمَّ اِنّا نَتُوبُ اِلَيْكَ فى يَوْمِ فِطْرِنَا الَّذى جَعَلْتَهُ لِلْمُؤْمِنينَ عيداً وَ سُرُوراً،
بارالها توبه مىكنيم در اين روز فطر كه آن را براى اهل ايمان عيد و شادى،
وَ لِأَهْلِ مِلَّتِكَ مَجْمَعاً وَ مُحْتَشَداً،
و براى اهل آيين خود روز اجتماع و گردهمايى قراردادى به درگاهت ،
مِنْ كُلِّ ذَنْبٍ اَذْنَبْناهُ،
از هر معصيتى كه دچارش شديم،
اَوْ سُوءٍ اَسْلَفْناهُ،
يا هر كار بدى كه به آن دست زديم،
اَوْ خاطِرِ شَرٍّ اَضْمَرْناهُ،
يا انديشه سوئى كه در دل داشتيم،
تَوْبَةَ مَنْ لايَنْطَوى عَلى رُجُوعٍ اِلى ذَنْبٍ،
مانند توبه كسى كه خيال بازگشت به گناه را ندارد،
وَ لايَعوُدُ بَعْدَها فى خَطيئَةٍ،
و پس از توبه به جانب هيچ خطايى برنمىگردد،
تَوْبَةً نَصُوحاً خَلَصَتْ مِنَ الشَّكِّ - وَ الْاِرْتِيابِ،
توبه پاك و خالصى كه از شك و ترديد پيراسته باشد،
فَتَقَبَّلْها مِنّا،
پس آن را از ما بپذير،
وَارْضَ عَنّا،
و از ما راضى شو،
وَ ثَّبِتْنا عَلَيْها.
و ما را بر آن استوار بدار.
اَللَّهُمَّ ارْزُقْنا خَوْفَ عِقابِ الْوَعيدِ،
بارالها، ترس از عذاب وعده داده شده،
وَ شَوْقَ ثَوابِ الْمَوْعُودِ،
و رغبت به ثواب موعود را روزى ما كن،
حَتّى نَجِدَ لَذَّةَ ما نَدْعُوكَ بِهِ،
تا لذّت آنچه را كه از تو مىخواهيم بيابيم،
وَ كَاْبَةَ ما نَسْتَجيرُكَ مِنْهُ،
و غصه آنچه را كه از آن به تو پناه مىبريم دريابيم،
وَ اجْعَلْنا عِنْدَكَ مِنَ التَّوَّابينَ الَّذينَ اَوْجَبْتَ لَهُمْ مَحَبَّتَكَ،
و ما را در پيشگاهت از توبه كنندگانى قرار ده كه محبتت را بر ايشان حتم ساختهاى،
وَ قَبِلْتَ مِنْهُمْ مُراجَعَةَ طاعَتِكَ،
و بازگشتشان را به طاعت خود قبول نمودهاى،
يا اَعْدَلَ الْعادِلينَ.
اى عادلترين عادلها.
اَللَّهُمَّ تَجاوَزْ عَنْ ابآئِنا وَ اُمَّهاتِنا وَ اَهْلِ دينِنا جَميعاً مَنْ سَلَفَ مِنْهُمْ وَ مَنْ غَبَرَ اِلى يَوْمِ الْقِيمَةِ.
بارالها، از پدران و مادران و اهل دين ما همگى، چه آن كه از ايشان از دنيا رفته، و چه آن كه تا قيامت به آنان خواهد پيوست درگذر.
اَللَّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ نَبِيِّنا وَ الِهِ
بارالها بر محمد پيامبر ما و بر آلش درود فرست
كَما صَلَّيْتَ عَلى مَلآئِكَتِكَ الْمُقَرَّبينَ،
همچنان كه بر فرشتگان مقرّبت درود فرستادى،
وَ صَلِّ عَلَيْهِ وَ الِهِ كَما صَلَّيْتَ عَلى اَنْبِيآئِكَ الْمُرْسَلينَ،
و بر او و بر آلش درود فرست آن طور كه بر پيامبران مرسلت درود فرستادى،
وَ صَلِّ عَلَيْهِ وَ الِهِ كَما صَلَّيْتَ عَلى عِبادِكَالصّالِحينَ،
و بر او و بر آلش درود فرست آن طور كه بر بندگان شايستهات درود نثار كردى،
وَ اَفْضَلَ مِنْ ذلِكَ يا رَبَّ الْعالَمينَ،
و بهتر از آن اى خداى عالميان،
صَلوةً تَبْلُغُنا بَرَكَتُها،
چنان درودى كه بركتش به ما برسد،
وَ يَنالُنا نَفْعُها،
و سودش نصيب ما گردد،
وَ يُسْتَجابُ لَها دُعآؤُنا،
و بهخاطر آن دعاهايمان مستجاب شود،
اِنَّكَ اَكْرَمُ مَنْ رُغِبَ اِلَيْهِ،
زيرا كه تو بزرگوارترين كسى هستى كه به او توجه شده،
وَ اَكْفى مَنْ تُوُكِّلَ - عَلَيْهِ،
و بىنياز كنندهترين كسى هستى كه بر او اعتماد شده،
وَ اَعْطى مَنْ سُئِلَ مِنْ فَضْلِهِ،
و بخشندهترين كسى هستى كه از احسانش درخواست شده،
وَ اَنْتَ عَلى كُلِّ شَىْءٍ قَديرٌ.
و تو بر هر چيز توانايى.